از تابوی مشاوره تا روانشناسی در دل خانوادهها
گفتوگو با متخصصان و کارآفرینان؛ نشانههای بلوغ فرهنگی و اجتماعی
به گزارش پایگاه خبری همگام با البرز سالهایی نهچندان دور، رفتن پیش مشاور در ذهن بسیاری از خانوادهها مترادف بود با بحران، اختلال یا مشکلی که باید پنهان میشد. واژه روانشناس اغلب با ترس، قضاوت و برچسبهای منفی همراه بود؛ گویی مراجعه به متخصص سلامت روان، اعترافی ناخواسته به ضعف فردی یا خانوادگی است.
اما امروز، این نگاه آرامآرام در حال تغییر است. گفتوگو با مشاور، از حاشیه به متن زندگی مردم آمده و به بخشی از تصمیمهای فردی، خانوادگی و تربیتی تبدیل شده است؛ تغییری که کارشناسان آن را نشانه افزایش آگاهی اجتماعی و بلوغ فرهنگی جامعه میدانند.
فاطمه نجار، دانشآموخته کارشناسی ارشد مشاوره و دارنده پروانه کار تخصصی از سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور، درباره این تحول فرهنگی میگوید: مراجعه به مشاور دیگر محدود به یک حوزه خاص نیست. امروز مشاوره از مسائل تحصیلی فراتر رفته و خانواده، زوجدرمانی، تربیت فرزند، توسعه فردی و حتی کوچینگ را در بر میگیرد. روانشناس دیگر فقط برای زمان بحران نیست، بلکه برای رشد و پیشگیری هم نقش دارد.
او که سابقه مدیریت دفتر مشاوره، انتشارات فرهنگی، پژوهش در حوزه حکمرانی تربیتی و مدیریت دبیرستان و هنرستان را دارد، تأکید میکند: در گذشته، بهویژه در حوزه مشاوره تحصیلی، خانوادهها و دانشآموزان مقاومت داشتند، اما امروز تقاضا برای خدمات مشاورهای در استان و حتی کشور افزایش یافته است. این باور در حال شکلگیری است که هر خانواده به حضور یک متخصص سلامت روان نیاز دارد.
نجار با اشاره به پیشرفت علمی روانشناسی در ایران میگوید: روانشناسی در کشور ما صرفاً مصرفکننده علم نیست؛ بلکه پیشران و تولیدکننده نظریه است. تعاملات علمی با کشورهایی مانند فنلاند، بهویژه در حوزه روانشناسی تربیتی، دستاوردهای ارزشمندی به همراه داشته است.
این مدرس دانشگاه آینده روانشناسی و بهویژه روانشناسی تربیتی را روشن توصیف میکند و میافزاید: خوشبختانه جامعه هم به این سمت میرود که مراجعه به مشاور را نه نشانه ضعف، بلکه نشانه آگاهی و مسئولیتپذیری بداند.
با این حال، چالشهای فرهنگی همچنان وجود دارد. نجار درباره تفاوت مراجعه زنان و مردان میگوید: اگرچه آمار دقیقی وجود ندارد، اما تجربه میدانی نشان میدهد مردان کمتر به دنبال خدمات مشاورهای میروند؛ تصوری که ریشه در باورهای قدیمی دارد، از جمله اینکه مراجعه به روانشناس فقط برای افراد دارای مشکل حاد است.
او این نگاه را نادرست میداند و تأکید میکند: حتی خود مشاوران هم در مقاطعی از زندگی به مشاوره نیاز پیدا میکنند. مراجعه به مشاور الزاماً بحران نیست؛ گاهی فرد فقط به راهنمایی و روشنتر دیدن مسیر زندگی نیاز دارد.
نجار معتقد است امروز بیش از هر چیز، «بسترسازی فرهنگی» اهمیت دارد؛ بستری که در آن، زنان و مردان بدون ترس از قضاوت بتوانند برای مسائل فردی، خانوادگی یا شغلی از کمک حرفهای استفاده کنند. باید بپذیریم همه ما در مقاطعی از زندگی به راهنمایی تخصصی نیاز داریم؛ دریافت این کمک، نه ضعف، بلکه انتخابی آگاهانه برای سلامت روان جامعه است.
اشتغال از خانه؛ وقتی فرصت به درِ منزل میرسد
در کنار تغییر نگرش نسبت به سلامت روان، الگوهای جدیدی از اشتغال نیز در حال شکلگیری است؛ بهویژه برای زنان سرپرست خانوار و افراد دارای محدودیتهای جسمی.
طاهره مسلمفر، کارآفرین فعال در حوزه مشاغل خانگی، با راهاندازی کسبوکاری خانگی زمینه اشتغال مستقیم بیش از ۱۸۰۰ نفر را فراهم کرده است. او درباره آغاز این مسیر میگوید: حدود ۱۰ سال پیش، برای کمک به اقتصاد خانواده خودم تصمیم گرفتم محصولی تولید کنم. وقتی بازار استقبال کرد، مسیر توسعه را با همکاری ۵۰ نفر آغاز کردم؛ اکنون بیش از ۱۸۰۰ نفر مشغول به کار هستند.
مسلمفر توضیح میدهد که بخش عمده نیروها زنان سرپرست خانوار با دو یا سه فرزند هستند که امکان اشتغال خارج از منزل ندارند. فرآیند کار طوری طراحی شده که مواد اولیه و سفارشها در خانه تحویل داده شود و محصول نهایی نیز از همانجا دریافت میشود. تسویهحسابها ماهیانه است تا امنیت شغلی و مالی نیروها حفظ شود.
محصول اصلی این مجموعه، شید آباژور و شید لوستر است؛ محصولی منحصربهفرد که با نخ ابریشمی تولید میشود و نمونه مشابهی در داخل یا خارج کشور ندارد. مسلمفر میگوید: این کار مهارت پیچیدهای نمیخواهد و با آموزش کوتاه قابل انجام است. علاوه بر زنان خانهدار، برخی آقایان دارای معلولیت مانند نابینایان یا افراد ویلچری هم در این طرح مشغول به کار هستند.
او هدف اصلی فعالیت خود را ایجاد فرصت برابر برای افرادی میداند که معمولاً از بازار کار حذف میشوند و میگوید: این مدل هم به اقتصاد خان
پشت هر زن موفق مردی حامی
در کنار توانمندسازی اقتصادی زنان، حمایت خانواده نقش پررنگی دارد. مهدی سلیمیان، فعال اجتماعی و همسر یک کارآفرین، با اشاره به تجربه شخصی میگوید: توانمندی زنان بارها اثبات شده، اما بدون حمایت همسرانشان، امکان بروز استعدادها فراهم نمیشود.
او با انتقاد از برخی نگرشهای محدودکننده میافزاید: متأسفانه هنوز مردانی هستند که اجازه فعالیت شغلی به زنان نمیدهند و نقش زن را صرفاً به خانهداری محدود میکنند.
سلیمیان ادامه میدهد: تجربه نشان میدهد در پس بسیاری از زنان موفق، مردانی صبور و همراه حضور دارند؛ مردانی که مسئولیتهای خانه را پذیرفته یا از نظر عاطفی و مالی پشتیبان همسرانشان بودهاند. زنان برای شکوفایی استعدادها به پشتوانه نیاز دارند و نبود آن میتواند مانعی جدی باشد.